Wniosek o ogłoszenie upadłości powinien złożyć każdy przedsiębiorca – dłużnik – nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, tj. przedsiębiorca stał się niewypłacalny. O niewypłacalności można mówić, gdy przedsiębiorca utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami występuje domniemanie, iż przedsiębiorca stał się niewypłacalny, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych wobec wierzycieli przekracza trzy miesiące.

 

Przykład:

Jan Kowalski prowadzący działalność gospodarczą pod firmą „XYZ Jan Kowalski” otrzymał fakturę od A sp. z o.o. na kwotę 10.000,00 zł oraz od B S.A. na kwotę 2.000,00 zł. Oba zobowiązania miały termin płatności na 28 lutego 2021 r. Jeżeli Jan Kowalski nie zapłaci należności do końca maja 2021 r., to już od początku czerwca będzie można mówić o domniemaniu jego niewypłacalności.

Obowiązek zgłoszenia wniosku nałożono na dłużnika, osoby mające prawo „do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania” (najczęściej będą to wspólnicy spółek osobowych, członkowie zarządu spółek kapitałowych, prokurenci, likwidatorzy tych podmiotów, osoby prowadzące jednoosobową działalność na podstawie wpisu w CEIDG) oraz zarządcę sukcesyjnego.

Konsekwencje związane z brakiem złożenia w ww. terminie wniosku o ogłoszenie upadłości są bardzo poważne, o czym spora część osób, które prowadzą działalność gospodarczą, nawet nie zdaje sobie sprawy. Konsekwencje te wiążą się z:

 

  1. odpowiedzialnością karną – Kto, będąc członkiem zarządu spółki albo likwidatorem, nie zgłasza wniosku o upadłość spółki handlowej pomimo powstania warunków uzasadniających według przepisów upadłość spółki, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku (art. 586 k.s.h.);
  2. odpowiedzialnością odszkodowawczą – osoby zobowiązane do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika, ponoszą odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną wskutek niezłożenia wniosku w ww. terminie, chyba że nie ponoszą winy. Osoby te mogą uwolnić się od odpowiedzialności, w szczególności jeżeli wykażą, że w terminie, w którym powinien zostać złożony wniosek o ogłoszenie upadłości, otwarto postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu. W przypadku dochodzenia odszkodowania przez wierzyciela niewypłacalnego dłużnika domniemywa się, że szkoda, obejmuje wysokość niezaspokojonej wierzytelności tego wierzyciela wobec dłużnika (art. 21 ust. 3-3a ustawy Prawo upadłościowe);
  3. odpowiedzialnością solidarną za zobowiązania spółki z o.o. – jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania (art. 299 § 1 k.s.h.; w § 2 tego przepisu określono sytuacje, w których członek zarządu sp. z.o.o., pomimo niezłożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, nie będzie ponosił odpowiedzialności);
  4. odpowiedzialnością za zobowiązania podatkowe – za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy – Prawo restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ww. ustawie, albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy (art. 116 § ustawy – Ordynacja podatkowa);
  5. zakazem prowadzenia działalności gospodarczej – Sąd może orzec pozbawienie na okres od jednego do dziesięciu lat prawa prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek lub w ramach spółki cywilnej oraz pełnienia funkcji zarządcy sukcesyjnego, członka rady nadzorczej, członka komisji rewizyjnej, reprezentanta lub pełnomocnika osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą w zakresie tej działalności, spółki handlowej, przedsiębiorstwa państwowego, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszenia osoby, która ze swojej winy będąc do tego zobowiązana z mocy ustawy, nie złożyła w ustawowym terminie wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 373 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe);